“Вобыскі шлюбныя ў Новым Свержані”

Нумары Панямонь Стаўбцоўшчына - родны край Таленты Стаўбцоўшчыны

image_pdfimage_print

З XVI стагоддзя і да сярэдзіны 1920-х гадоў на нашых землях існаваў такі звычай, як «вобыск шлюбны». У адпаведнасці з кананічнымі законамі шлюб не мог лічыцца сапраўдным, калі ўзнікалі парушэнні (напрыклад, адсутнасць дазволу бацькоў ці апекуноў, прымус бацькоў ці апекуноў, узяцце чацвёртага шлюбу, узяцце новага шлюбу пры існуючым, узяцце шлюбу паміж кроўнымі сваякамі (па лініі маці) і інш.).

Пасля ўдакладнення звестак пра людзей, якія збіраліся браць шлюб у царкве, складаўся адмысловы пісьмовы акт (які так і называўся – «Вобыск шлюбны»), што ўстанаўліваў адсутнасць перашкод да вяселля.

«Шлюбны вобыск» святар апрацоўваў па загаданай структуры і фіксаваў у спецыяльнай кнізе, якую выдавала Кансісторыя ці Духоўнае праўленне. Кнігі «вобыскаў» захоўваліся ў царкве разам з метрычнымі. Адна з такіх кніг сёння знаходзіцца ў фондзе рукапісаў, старадрукаваных і рэдкіх выданняў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі. Яе поўная назва – «Вобыск шлюбны: Мястэчка Новы Свержань Мінскага павета Мінскай губерні, 12 лютага 1875 – 29 студзеня 1884». Даволі добра захаваная да нашых дзён, яна ўтрымлівае надзвычай цікавыя звесткі пра тагачаснае жыццё нашых продкаў.

Першы аркуш кнігі «вобыскаў» паведамляе наступнае (тут і далей захаваны мова, стылістыка і арфаграфія арыгінала): «Книга Данная из Минской Духовной консистории, на записку предбрачных обысков в Ново-Свержанскую церковь, Минского уезда. Июля «3» дня 1875 года.

Член консистории, Протоиерей Лаврентий Подольский [Падольскі Лаўрэнцій Сцяпанавіч – протаіерэй Мінскага кафедральнага сабора, член Праўлення Мінскай духоўнай семінарыі ад духавенства (з 1867 г.). У 1880 узнагароджаны ордэнам Св. Ганны 2 ступені].

Секретарь Н. Корниллов.»

Кніга складаецца з 242 актаў «вобыску». Акт пад нумарам 1 прысвечаны будучай сям’і Атрушкевічаў (даволі распаўсюджанага прозвішча на тэрыторыі Стаўбцоўскага раёна) і паведамляе наступнае:

«Обыск брачный». 1875 года февраля 12 дня по указу Его Императорского величества Местечка Свержня Новосвержанской Успенской Церкви. Священно- и церковнослужители производили обыск у желающих вступить в брак, и оказалось следующее:

а) Жених: Крестьянин собственник Исидор Ксавериев [тагачасны варыянт імя па бацьку з канчаткамі -ов/-ев/-ин, -ова/-ева/-ина] Атрушкевич, православного исповедания. Жительствует Новосвержанского прихода в деревне Шахновщина.

б) Невеста Новосвержанского прихода, крестьянка собственница Екатерина Романова Атрушкевич, православного исповедания в деревне Негартово [уваходзіла ў склад Навасвержанскага прыхода, да нашых дзён не захавалася].

в) Возраст к супружеству имеют совершенный, а именно: жених двадцать два лет, и невеста двадцать два лет, и оба находятся в здравом уме.

г) Родства между ними духовного или плотского родства и свойства, возбраняющего по установлению Св. Церкви брак, никакого нет.

д) Жених холост первым браком, а невеста девица первым браком.

е) К бракосочетанию приступают они по своему взаимному согласию и желанию, а не по принуждению, и на то имеют они от родителей и родственников словесное позволение и благословение.

ж) по троекратному оглашению, сделанному в означенной Церкви 2, 9, 12 февраля препятствий к семейному браку никакого никем не объявлено.

з) Для удостоверения безпрепятственности сего брака представляются письменные документы [у даным выпадку нічога не прадстаўлена, але ў большасці «вобыскаў» прысутнічае надпіс «свидетельство, выданное жениху настоятелем Церкви» з пазначэннем назвы царквы і даты].

и) Посему бракосочетание означенных лиц предложено совершить в вышеупомянутой Новосвержанской Успенской Церкви сего тысяча восемьсот семьдесят пятого года февраля 12 дня в узаконенное время, при посторонних свидетелях.

к) Что всё показанное здесь справедливо, в том удостоверяют своею подписью как они сами, так и по каждому поручители с тем, что если что окажется ложным, то подписавшиеся повинны за то суду, по правилам церковным и по законам гражданским.

Жених: Сидор Ксавериев Атрушкевич.

Невеста: Екатерина Романова Атрушкевич.

Поручатели по жениху: крестьяне собственники Гавриил Феликсов Атрушкевич и Иоаким Иосифов Самохвал.

Поручатели по невесте: Семен Варфоломеев Гумень и Семен Романов Атрушкевич.

За жениха, невесту и поручателей, как неграмотных расписался Иван Круковский.

Производили обыск:

Священник Иосиф Завитневич и псаломщик Антон Маевский».

На апошняй старонцы кнігі добра захаваліся сургучная пячатка Мінскай Духоўнай кансісторыі чырвонага колеру і надпіс:

«В книге сей перенумерованных, шнуром протянутых и печатью Минской Духовной Консистории утвержденных двесьти сорок два (242) листа имеется.

Протоиерей Лаврентий Подольский

Секретарь Н. Корниллов».

У большасці выпадкаў складанне падобных актаў «вобыску» насіла даволі фармальны характар. Але дзякуючы такім даным сёння можна адкрываць новыя старонкі гісторыі мястэчак. Кніга пралівае святло на жыццё прыхаджан Навасвержанскай Успенскай царквы, сведчыць, што ўвесь акрэслены перыяд  свяшчэннікам тут з’яўляўся Іосіф Паўлавіч Завітневіч, а ў якасці псаломшчыкаў (ніжэйшы праваслаўны служыцель, які не мае ступені свяшчэнства), акрамя Антона Маеўскага, узгадваюцца таксама Рыгор Маскевіч, Фёдар Шпакоўскі і Іван Чарняхоўскі. Сярод прыхаджан, жадаючых пабрацца шлюбам (варта адзначыць, што ў большасці выпадкаў узрост жаніха намнога большы за ўзрост нявесты), прадстаўлены як жыхары Новага Свержаня, так і Халаімаўшчыны, Раёўшчыны, Драздоў, Найдзёнавічаў, Галавенчыцаў, Горак, Белькаўшчыны, Кнотаўшчыны, Мархачоўшчыны, Вечатарова, Гавязны (цяперашні Вішнявец), Ператокаў ды іншых вёсак сённяшняга Стаўбцоўскага раёна.

Канстанцін НАШЧЫНЕЦ



Tagged

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *